W przypadku gdy spadek nabywa kilka osób, np. małżonek i dzieci spadkodawcy albo kilkoro dzieci spadkodawcy, to nabywają oni określony udział w spadku, np. po 1/3. W takim wypadku stają się współwłaścicielami całego spadku. Dział spadku ma prowadzić do podziału rzeczy i praw należących do spadku między spadkobiercami, aby stali się wyłącznym współwłaścicielem.
Zdarza się, że do spadku wchodzi nieruchomość, którą posiada jeden spadkobierca z wyłączeniem pozostałych. Dział spadku może prowadzić do przyznania nieruchomości na własność jednemu spadkobiercy, który będzie musiał dokonać spłat na rzecz pozostałych w wysokości odpowiadającej wielkości udziałów. Wspólność praw w majątku spadkowych nie jest pożądanym stanem. Bardzo często wiąże się ze sporami między spadkobiercami. Spory zdarzają się na tle posiadania przedmiotów majątkowych, nakładów, czy też czerpania korzyści przez innych spadkobierców.
Co jest przedmiotem działu spadku?
Przedmiotem działu spadku są rzeczy i prawa należące do spadku stanowiące aktywa spadku i nie są objęte długi spadkowe.
Sposoby działu spadku
Dział spadku może zostać dokonany na dwa sposoby:
- w umowie
- w drodze postępowania przed sądem
Umowny dział spadku
Do dokonania umownego działu spadku konieczna jest zgoda wszystkich spadkobierców. Muszą być oni zgodni co do tego, jakie przedmioty majątkowe należące do spadku, mają przypaść poszczególnym spadkobiercom. Powinni być zgodni, w jaki sposób ma nastąpić podział, np. przez podział fizyczny polegający na przyznaniu rzeczy lub prawa konkretnemu spadkobiercy albo podział cywilny polegający na sprzedaży i podziale uzyskanej ceny między spadkobiercami.
Spadkobiercy muszą być także zgodni co do wysokości, terminu i sposobu rozliczenia ewentualnych spłat i dopłat.
Stronami umowy o dział spadku muszą być wszyscy spadkobiercy. Brak porozumienia chociażby z jednym z nich powoduje konieczność przeprowadzenia sądowego działu spadku.
Umowa o dział spadku może być zawarta w dowolnej formie, także w ustnej. Jeżeli jednak w skład spadku wchodzi nieruchomość, to umowa powinna zostać zawarta w formie aktu notarialnego. Ta forma jest wymagana, gdy do spadku należy prawo, dla którego przeniesienia wymagana jest forma aktu notarialnego. Gdy w skład spadku będzie wchodzić przedsiębiorstwo, to wówczas umowa o dział powinna być zawarta w formie pisemnej z podpisem notarialnie poświadczonym.
Spadkobiercy, dokonując umownego działu spadku mają prawo ograniczenia działu tylko do części spadku. W takim wypadku będzie istniała możliwość dokonania podziału pozostałej części spadku w przyszłości.
Sądowy dział spadku
Jeżeli między spadkobiercami nie ma zgody co do sposobu działu spadku, to wówczas konieczne staje się złożenie do sądu wniosku o dział spadku, który może złożyć każdy ze spadkobierców. Z takim wnioskiem może także wystąpić nabywca udziału w spadku oraz wierzyciel spadkobiercy, który dokonał zajęcia praw spadkowych swojego dłużnika w drodze egzekucji.
Z wnioskiem o dział spadku można wystąpić w każdym czasie, gdyż nie biegnie żaden termin przedawnienia.
Co ustala sąd w postępowaniu o dział spadku?
Sąd prowadzący postępowanie o dział spadku jest zobowiązany do ustalenia składu i wartości spadku podlegającego podziałowi, co Sąd robi z urzędu.
Dla ustalenia składu spadku ma znaczenie chwila otwarcia spadku. Dla ustalenia wartości poszczególnych przedmiotów majątkowych należących do spadku, chwila dokonywania działu spadku. Jeżeli uczestnicy postępowania są zgodni co do składu spadku i wartości przedmiotów wchodzących do spadku podlegających podziałowi, to wówczas jest to dla sądu wiążące. Jeśli między uczestnikami istnieje rozbieżność w tej kwestii, sąd samodzielnie lub z pomocą opinii biegłego sądowego ustala skład spadku lub wartość poszczególnych przedmiotów majątkowych należących do spadku.
W postępowaniu o dział spadku, sąd rozstrzyga także o wzajemnych roszczeniach między spadkobiercami z tytułu posiadania przedmiotów majątkowych wchodzących do spadku, poczynionych nakładach i spłaconych długach spadkowych.
Podział majątku wspólnego małżonków w sprawie o dział spadku
Jeżeli w skład spadku wchodzi udział spadkodawcy w majątku objętym małżeńską wspólnością ustawową, do dokonania działu spadku niezbędne jest uprzednie albo jednoczesne z działem spadku, połączone w tym samym postępowaniu, przeprowadzenie podziału majątku wspólnego. Nie dotyczy to przypadku, gdy zapadł już prawomocny wyrok rozstrzygający o żądaniu ustalenia nierównych udziałów małżonków w majątku wspólnym oraz o żądaniach zwrotu wydatków, nakładów i innych świadczeń z majątku wspólnego na majątek odrębny lub odwrotnie albo że częściowy dział spadku nie dotyczy udziału spadkodawcy w majątku wspólnym.
Przepis art. 689 k.p.c. przewiduje możliwość połączenia w jednym postępowaniu działu spadku i zniesienia współwłasności, co jednak w związku z art. 567 § 3 k.p.c. dotyczy także podziału majątku wspólnego po ustaniu małżeńskiej wspólności majątkowej.
Oznacza to, że w toku postępowania o dział spadku, sąd może z urzędu ustalić skład i wartość majątku wspólnego, w którym udział posiada spadkodawca. Ponadto sąd może z urzędu ustalić, czy w trakcie trwania wspólności nie zostały dokonane wydatki i nakłady z majątku wspólnego na majątki osobiste małżonków. Prawo zwrotu nakładów z majątku wspólnego na majątek osobisty ma charakter wierzytelności. Wydatki i nakłady podlegające zwrotowi z majątku wspólnego na majątek osobisty jednego z małżonków stanowią wierzytelność wchodzącą w skład majątku wspólnego. W konsekwencji w skład spadku może wchodzić roszczenie majątkowe spadkodawcy o zwrot wartości nakładów z majątku wspólnego na majątek osobisty małżonka spadkodawcy.
W jaki sposób sąd może dokonać działu spadku?
W toku postępowania dział spadku może nastąpić przez podział fizyczny. W takim przypadku sąd przyznaje składniki majątkowe wchodzące do spadku poszczególnym spadkobiercom w stosunku do wielkości ich udziałów spadkowych. Sąd może wówczas ustalić dopłaty, jeżeli wartość przyznanych przedmiotów majątku spadkowego nie odpowiada wielkości udziałów spadkowych.
Ponadto sąd może przyznać składniki majątkowe należące do spadku w całości jednemu lub niektórym spadkobiercom z obowiązkiem dokonania spłaty na rzecz pozostałych.
Sąd może także dokonać działu spadku przez podział cywilny polegający na sprzedaży przedmiotów majątkowych należących do spadku. Uzyskana cena jest dzielona między spadkobiercami w stosunku do wielkości udziałów spadkowych. Sprzedaży dokonuje się w trybie licytacji komorniczej. Sąd zarządzi dział spadku przez sprzedaż, jeżeli wszyscy uczestnicy wystąpią z takim żądaniem albo gdy żaden z uczestników nie wyraża zgody na to, aby przedmioty majątkowe zostały przyznane na własność.
O sposobie działu spadku i podziału majątku wspólnego decydują okoliczności istniejące w chwili dokonywania podziału. Ocena co do tego, jaki sposób najlepiej odpowiada usprawiedliwionym interesom każdego z uprawnionych wymaga rozważenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej.
Ile kosztuje sprawa o dział spadku?
Od wniosku o dział spadku pobiera się opłatę stałą w kwocie 500,00 złotych. Jeżeli wniosek zawiera zgodny projekt działu spadku, opłata stała wynosi 300,00 złotych.
Gdy dział spadku jest połączony ze zniesieniem współwłasności, opłata wynosi 1 000,00 złotych. Jeśli wniosek zawiera zgodny projekt działu spadku i zniesienia współwłasności, pobiera się opłatę w wysokości 600,00 złotych.
Kiedy dział spadku jest połączony ze zniesieniem współwłasności?
Dział spadku ze zniesieniem współwłasności ma miejsce wówczas, gdy do spadku należy udział spadkodawcy we współwłasności. Dotyczy to przypadku, gdy np. spadkobiercy odziedziczyli nieruchomość, którego współwłaścicielem jest także inna osoba niż spadkodawca. Wówczas potrzebne jest zniesienie tej współwłasności celem przeprowadzenia działu spadku.
Jeżeli w toku sprawy o dział spadku konieczne jest dokonane podziału majątku wspólnego, to składając wniosek należy uiścić opłatę stałą w wysokości 2 000,00 złotych. Wynika to z faktu, że zarówno od wniosku o podział majątku wspólnego, jak również o dział spadku pobiera się opłatę stałą w kwocie 1 000,00 złotych. Zatem w przypadku kumulowania przedmiotowych żądań i obejmowania ich jednym wnioskiem, należy uiścić opłatę w kwocie 2 000,00 złotych.
Kancelaria zajmuje się sprawami o dział spadku. Kancelaria przygotowuje wnioski o dział spadku oraz wnioski obejmujące podział majątku wspólnego, dział spadku i zniesienie współwłasności, a także reprezentuje klientów w postępowaniu sądowym. Pomaga również klientom na etapie przedsądowym, w tym udziela porad prawnych oraz prowadzi w imieniu klientów działania prawne zmierzające do ugodowego załatwienia sprawy.
