Darowizny między członkami rodziny są powszechnym sposobem przekazywania sobie majątku. Bardzo często przedmiotem darowizny są nieruchomości. Zdarza się, że po zawarciu umowy darowizny dotychczas dobre stosunki między darczyńcą a obdarowanym ulegają pogorszeniu. W artykule opiszemy czy możliwe jest odwołanie darowizny.
Czy jest możliwe odwołanie darowizny?
Po zawarciu umowy darowizny i przeniesieniu własności przez darczyńcę na rzecz obdarowanego przedmiotu darowizny, np. nieruchomości istnieje możliwość odwołania darowizny przez darczyńcę. Podstawą odwołania darowizny wykonanej jest rażąca niewdzięczność obdarowanego względem darczyńcy.
Co to jest rażąca niewdzięczność obdarowanego względem darczyńcy?
Pojęcie rażącej niewdzięczności jest pojęciem niedookreślonym. W praktyce orzeczniczej wskazuje się, że ta przesłanka odwołania darowizny nie powinny być ujmowane szeroko. Darowizna nie może stanowić karty przetargowej w relacjach rodzinnych.
Pod pojęcie rażącej niewdzięczności podpada tylko takie zachowanie się obdarowanego, polegające na działaniu lub zaniechaniu skierowanym bezpośrednio lub nawet pośrednio przeciwko darczyńcy, które oceniając rzecz rozsądnie, musi być uznane za wysoce niewłaściwe i krzywdzące darczyńcę. Chodzi tu przede wszystkim o popełnienie przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub czci albo mieniu darczyńcy oraz o naruszenie przez obdarowanego spoczywających na nim obowiązków wynikających ze stosunków osobistych (rodzinnych) łączących go z darczyńcą oraz obowiązku wdzięczności (wyrok Sądu Najwyższe z 7 maja 2003 r., IV CKN 115/01).
Znamion rażącej niewdzięczności nie wyczerpują z reguły czyny nieumyślne obdarowanego, drobne czyny nawet umyślne, ale niewykraczające, w określonych środowiskach poza zwykłe konflikty życiowe, rodzinne, jak też wywołane zachowaniem się, czy działaniem darczyńcy. Nie jest również obojętna przyczyna niewdzięczności, bo umożliwia dokonanie osądu, czy i na ile zachowanie obdarowanego może być uznane za nieusprawiedliwione (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15.06.2010 r., II CSK 68/10).
Odwołanie darowizny dokonanej do majątku wspólnego małżonków
Jeżeli darowizna została dokonana do majątku wspólnego małżonków, a rażącej niewdzięczności dopuścili się oboje małżonkowie, wówczas darczyńca może odwołać darowiznę w stosunku do obojga małżonków. Jeśli rażąco niewdzięczny okaże się tylko jeden z małżonków, to odwołanie darowizny może być dokonane wobec jednego z małżonków, również względem tego, który nie był stroną umowy darowizny.
Odwołanie darowizny dokonanej z majątku wspólnego małżonków
W orzecznictwie dopuszcza się możliwość odwołania darowizny dokonanej przez oboje małżonków w razie rażącej niewdzięczności obdarowanego w stosunku do jednego z darczyńców, bez zgody drugiego współmałżonka w części odpowiadającej jego udziałowi w przedmiocie darowizny (uchwała SN z dnia 10.08.1988 r., III CZP 67/88).
W jaki sposób odwołać darowiznę?
Odwołanie darowizny powinno nastąpić w zwykłej formie pisemnej, bez względu na to, czy przedmiotem darowizny jest rzecz ruchoma, czy nieruchomość. Pismo zawierające odwołanie darowizny powinno zawierać przyczyny odwołania darowizny.
Jakie są skutki odwołania darowizny?
Skutkiem odwołania darowizny jest obowiązek zwrotu jej przedmiotu na rzecz darczyńcy. Odwołanie darowizny powoduje skutek obligacyjny. Oznacza to, że niezbędne jest wykonanie zobowiązania przez zawarcie między darczyńcą a obdarowanym umowy przenoszącej powrotnie własność przedmiotu darowizny. Jeżeli przedmiotem darowizny jest nieruchomość, to umowa musi zostać zawarta w formie aktu notarialnego.
Jak dochodzić przed sądem zwrotu darowizny?
Jeżeli obdarowany nie chce wykonać obowiązku zwrotu przedmiotu darowizny na rzecz darczyńcy można dochodzić wykonania tego obowiązku na drodze sądowej. Darczyńca może wytoczyć powództwo względem obdarowanego o nakazanie złożenia oświadczenia woli o przeniesienie na darczyńcę przedmiotu darowizny w związku z odwołaniem darowizny. Prawomocne orzeczenie sądu stwierdzające obowiązek strony do złożenia oznaczonego oświadczenia woli zastępuje to oświadczenie woli obdarowanego o zwrocie przedmiotu odwołanej darowizny.
Ile kosztuje sprawa o zwrot darowizny?
Od pozwu o zobowiązanie obdarowanego do złożenia oświadczenia woli o zwrocie przedmiotu darowizny pobiera się opłatę sądową. Wysokość opłaty sądowej jest uzależniona od wartość przedmiotu darowizny.
1) do 500 złotych – w kwocie 30 złotych;
2) ponad 500 złotych do 1500 złotych – w kwocie 100 złotych;
3) ponad 1500 złotych do 4000 złotych – w kwocie 200 złotych;
4) ponad 4000 złotych do 7500 złotych – w kwocie 400 złotych;
5) ponad 7500 złotych do 10 000 złotych – w kwocie 500 złotych;
6) ponad 10 000 złotych do 15 000 złotych – w kwocie 750 złotych;
7) ponad 15 000 złotych do 20 000 złotych – w kwocie 1000 złotych.
Gdy wartość przedmiotu darowizny wynosi ponad 20 000 złotych, pobiera się opłatę stosunkową wynoszącą 5% tej wartości, nie więcej jednak niż 200 000 złotych.
Jaki sąd jest właściwy w sprawie o zwrot darowizny?
Właściwość sądu w sprawie o zwrot darowizny jest zależna od wartości przedmiotu sporu, która będzie odpowiadać wartości przedmiotu darowizny. Jeżeli wartość przedmiotu sporu wynosi kwotę do 75 000,00 złotych to pozew należy złożyć do sądu rejonowego, a gdy przekroczy tę kwotę, to pozew należy złożyć do sądu okręgowego.
Kancelaria zajmuje się sprawami o odwołanie darowizny. Kancelaria przygotowuje pozwy o nakazanie złożenia oświadczenia woli o przeniesienie na darczyńcę przedmiotu darowizny w związku z odwołaniem darowizny oraz reprezentuje klientów w postępowaniu sądowym. Pomaga również klientom na etapie przedsądowym, w tym udziela porad prawnych.